Notice: Undefined variable: autor in /home/fajtori/public_html/domain_letersia.fajtori.com/anghead.inc.php on line 249
ANG - Kasem Trebeshina

 

 

   
 
  Faqja Kryesore  >> Letersi  >> Moderne  >> Kasem Trebeshina
 

Kasëm Trebeshina

 

   E Vjetër

 
 

   E Bejtexhinjve

 
 

   E Rilindjes

 
 

   E Pavarësisë

 
 

Ju ndodheni ketu Moderne

 
 

   Antike Greke

 
 

 



Autorët e kësaj periudhe

 

  Petro Marko

 
 

  Jakov Xoxa

 
 

  Martin Camaj

 
 

Ju po shikoni kete autor Kasëm Trebeshina

 
 

  Fatos Arapi

 
 

  Dritëro Agolli

 
 

  Ismail Kadare

 
 

  Anton Pashku

 
 

  Azem Shkreli

 
 

  Arshi Pipa

 
 

  Esat Mekuli

 
 

  Lluka Perone

 
 

  Vorea Ujko

 
 

  Nazmi Rrahmani

 
 

  Ali Podrimja

 


 

Odin Mondvalsen (analizë)

BOTA E NDALUAR E MONDVALSENIT
Kjo novelë e shkruar në vitin 1955 - 1956, nuk mund të mos tërheqë vëmendjen dhe për një analizë filologjike. Ajo merr jetë pikërisht 2-3 vjet pas "promemories" që shkrimtari i dërgon të parit të shtetit. Pra, guximi politik i intelektualit shkon më tej me guximin artistik të shkrimtarit. Dhe siç dihet guximi në art është një pjesë e rëndësishme e talentit të madh.
Në një sfond shoqëror politik të molepsur nga fryma dhe angështia e diktaturës vendoset protagonist kryesor një i sëmuri psikik, duke u bërë një nga personazhet e rralla dhe originale të prozës shqiptare. Por mjedisi ku zhvillohen ngjarjet bëhet më intrigues, sepse ato zhvillohen jo në një spital psikik të zakonshëm, por në një spital burgu.
Personazhi kryesor i kësaj novele, Odin Mondvalsen është prej shumë vitesh i mbyllur në një spital psikiatrik. Ai i ka humbur të gjitha lidhjet me realitetin, dhe një nga pasojat e sëmundjes së tij është mania se origjina e tij rrjedh nga: Po, zotni, jam danez, ngaqë gjyshi im ka qenë italian dhe u martua me një franceze, ndërsa nëna e Odinit u martua me një danez. Deri këtu nuk ka asnjë dyshim se Odin Mondvalsen (emri që ai i ka vënë vetvetes), nuk është njeri normal dhe arsyetimi i tij të bën për të qeshur. Por figura e tij vjen e bëhet shumë komplekse, kur al shfaq arsyetime dhe mendime që ia kalojnë dhe një njeriu normal. Në çdo situatë ai ngërthen të vërteta tronditëse si, fjala bie, se çmendina, sido që të jetë, ësbtë më mirë se kampet e përqëndrimit.
Po cili është krimi që ka bërë ai? Lexuesi do ta dijë me çdo kusht dhe autori me çdo kusht nuk do ta thotë, sepse fajësimi për "krimin politlk" ishte aq i rëndomtë aso kohe sa dhe një i sëmurë mendor si Mondvalseni nuk mund të kishte ndonjë imunitet mbrojtës. Mendja e ngatërruar e personazhit të vet e ndihmon autorin të shfaqë mendime dhe arsyetime filozofike për gjithçka, sepse vetëm një i sëmurë mendor nuk ka frikë nëse po thotë fjalë të mençura apo budallallëqe. Vetëm një njeri naiv dhe i sinqertë si një fëmijë që nuk e di ç'është rreziku mund të guxojë të flasë hapur para hetuesve, gjykatësve, njerëzve të policisë sekrete gjëra që askush nuk do guxonte as t'i mendonte. Autori e shfrytëzon aq shumë trurin e sëmurë të personazhit të vet duke trajtuar probleme esenciale të asaj kohe, si shpërfytyrimi i njeriut në diktaturë, figura e diktatorit, çështja e pronës kolektive, lufta e klasave, shtypja e intelektualit dhe mbizotërimi i të gjltha veseve që lindin nga një diktaturë çnjerëzore: Bota është zvogëluar fare dhe është mbushur me madhërinë e atyre që kërkojnë ta varrosin madhërinë dhe nga dëshira për lavdi e atyre që ngërdheshjet e majmunëve i marrin per fillimin e qytetërimit të njerëzimit.
Kasëm Trebeshina ka një gjuhë të ashpër ironike për të gjitha institucionet tradizionale të shoqërisë njerëzore. Ai luan me kohën, që ashtu siç rrjedh normalisht, mund të kthehet mbrapsht; shpërfill kolektivitetin dhe çdo mendësi që buron prej saj, që, ashtu siç ndërton mund të shkatërrojë. Në mes të logjikës dhe alogjikës është historia, politika, shkenca, kultura të vëna në shërbim të ideologjisë sunduese dhe çdo gjë tjetër që denatyron individin. Kur një nga oficerët e Sigurimit të shtetit i thotë Odinit se do t'i rrjepë lëkurën, ai i përgjigjet: Shumë keq, me sa di unë lëkura e njerëzve nuk është e mire për këpucë...", një përgjigje që çarmatos këdo që e dëgjon, sepse lind dilema nëse Mondvalseni është apo shtiret si budalla. Ose arrihet në një mesazh të përmasave shumë më të mëdha: kjo shoqëri ku jetojnë njerëzit normalë të kësaj shoqërie janë shumë më të sëmurë se sa pacientët e një spitali psikiatrik. Analogjia nuk pranon asnjë arsyetim tjetër. Dhe vendi ku është parajsa është Danimarka ajo që Mondvalseni e quan atdheun e tij. S'është hera e parë në letërsinë shqiptare, ku revolta e njeriut shfaqet me mohimin e atdheut të vet, ku ai ndihet i huaj, i përçudnuar, i persekutuar, i munduar, i përdhunuar, i shpërfytyruar: Si për ty ashtu edhe për mua është më mirë që të mos dimë të flasim, i thotë një i dënuar Mondvalsenit, kjo pikëpamje kjo vepër i ka shoqet e rralla në historikun e, prozës shqiptare.
Ndërsa historia e dashurisë së Odin Mondvalsenit është një "Love story" që luhatet midis iluzionit dhe ëndrrës. Por dhe dashuria ia paguan haraçet e veta një shoqërie të ndaluar. Dhe pavarësisht nga pasojat tragjike ajo merr vlerë, sepse lind ndërmjet dy viktimave të një bote ku mbisundon dhuna: Mos!... Ne do të shpëtojmë një ditë, edhe po qe se nuk shpëtojmë te kjo jetë, tek vdekja do të çlirohemi përfundimisht , e ngushëllon të dashurën Mondvalseni.
Kasëm Trebeshina me novelën "Odin Mondvalsen" shënon një prurje originale në prozën shqiptare. Proza e tij nuk mund të përcaktohet si një realizëm poetik, siç kërkon ta shpallë autori. Përcaktimin më të përafërt duhet ta gjejmë tek surealizmi, siç e kanë përcaktuar disa studiues.
Ajo solli risi të mëdha dhe në narracion, të cilën Trebeshina ia përshtati aq natyrshëm zgjedhjes së tij fabulore. Autori ia beson aq shumë mendimet pacientit të vet psikik sa i jep dhe rolin e narratorit, duke e vendosur rrëflmin në vetën e parë. Numri i ngatërruar i kapitujve, rrëfimi që herë kthjellohet herë turbullohet si mendja e Mondvalsenit, bëjnë që gjithçka, çdo detaj apo ide e veprës t'i nënshtrohet qëllimit krijues të autorit. Kapitujt e cilësuar Kapitulli që është para kapitujve të parë dhe Kapitulli í dytë para kapituive të parë janë realisht kapitujt 7 dhe 8 të novelës "Odin Mondvalsen" Emërtimet e tyre shprehin ndryshe lojën me kohën që përbën një ndër veçoritë e narracionit të Trebeshinës në këtë novelë. Imazhet historike unifikojnë përmbajtjen e simboleve biblike ("Quhesh Josif ose Isuf ") me ato të antikitetit (Faraoni dhe Putifori), dhe aktualizohen me rëndomtësi të tilla si domosdo, unë rrogën e kam të mirë dhe i marr ushqimet në bllok!... Ajo ha e pi mirë dhe nis e tërbon me të tjerët... "
Fundi i novelës është kaq i dhimbshëm, kur ngre krye ideja se historia e ka nisur keq ciklin e saj rrethor dhe do ta përfundojë prapë keq. Autorin më tepër se e tremb e dërmon përfundimisht përsëritja e jetës:
Flitej se do të ngjalleshin të vdekurit... Zot i madh. Kush mund të duronte që t'i vdiste dy herë njeriu i dashur?! ... Kush mund të duronte ta shihte përsëri atë në pellgun e giakut të saj?!... A mund ta shikonte përsëri të mbuluar me nië çarçaf të bardhë?!...

Kjo klithje e brendshme e Kasëm Trebeshinës është më tepër se një këmbanë alarmi për kohën e diktaturës.


1926

Jeta dhe Vepra

Hyrje
Analizë
Odin Mondvalsen
Fshati mbi Shtatë Kodrina
Poezi
Mendimi
Melankoni
Dy Botët
Pa Titull
Qentë

 

 

 

PËRSHTYPJET  ::  KUSH JEMI  ::  KONTAKTO  ::  FORUM  ::  CHAT

Albanian Network Group - 2003